Inhoudsopgaveinhoudsopgave


Mondorgels

Volgens Wikipedia: De mondharmonica is een blaasinstrument dat qua toonvorming sterk verwant is aan de trekzak. Het werd door Christian Friedrich Buschmann in 1821 ontworpen. In plaats van met een balg wordt lucht met de mond door de openingen geblazen of gezogen. De luchtstroom brengt een doorslaande tong in trilling die een toon ten gehore brengt. De mondharmonica is doorgaans wisseltonig; blazen en zuigen levert een verschillende toon.
De eenvoudigste mondharmonica's zijn diatonisch: deze mondharmonica's bevatten louter tonen uit 1 bepaalde majeurtoonladder. Een mondharmonica in C produceert bijv. de tonen:
noten mondorgel
Door middel van speciale speltechnieken (zoals buigen en overblowing) kunnen ook de tussenliggende tonen worden geproduceerd op een diatonische mondharmonica.

Piccolomondharmonica
Een Piccolomondharmonica of gewoon piccolo is een klein soort mondharmonica met minder aanblaasgaten en tongen dan een 'gewone' mondharmonica. Het instrument wordt veelal slechts als ondersteuning of begeleiding bespeeld in mondharmonicaorkesten.

Akkoordmondharmonica
Een akkoordmondharmonica is een mondharmonica waarop meestal op vier gaatjes tegelijk geblazen kon worden. Er zitten alle majeur-, septiem-, mineur, overmatige- en verminderde akkoorden op.

Basmondharmonica
Een basmondharmonica is een mondharmonica die speciaal geconstrueerd is om losse tonen in het basregister te spelen. Het instrument wordt voornamelijk in mondharmonicaorkesten gebruikt.

Zoals ik van mijn zus en broers hoorde was het spelen van de mondorgel niet altijd even gemakkelijk. In de moeilijke stukken werd gebruik gemaakt van drie instrumenten in verschillende toonaarden. Er werden dan drie mondorgels aan elkaar geschroefd zodat de bespeler snel kon wisselen. Bij Excelsior en S.V.A. werd het monteren gedaan door Teunis Dikken.


mondorgelmondorgel

De foto’s van “drie op de beugel” ontving ik van Gerrie Klein. De mondorgels waren gebruikt door haar vader Wim Klein, de buurman van Herman toen die in de Geraniumstraat 34 woonde. Ook de vrouw van Wim, Annie, speelde bij S.V.A..

mondorgelmondorgel

Hierboven een kistje met mondorgels die Cees Lafaille ontving na de beëindiging van Excelsior in de 60er jaren. Eén van de mondorgels, met doosje, ontving ik van zijn zoon Willem en ziet u op de volgende afbeelding in het midden. Dat is een Hohner Orcherster Bravo mondorgel in F. De andere is een G Bovenaan de bekende bas van mijn opa Derk Dikken. De mondorgels zijn 18cm lang terwijl de bas 26cm is! Soms liep men met meerdere mondorgels in de hand omdat er in verschillende toonaarden gespeeld moest worden!
Bij drie op de beugel waren dat G-C-F. (C in het midden) De G en F waren voor de halve en kwart noten. Een eenvoudige mondorgel kostte toen rond de 30 cent en wilde men er eentje van een betere kwaliteit dan moest het dubbele betaald worden. Wat een bas kostte?
Van de site Thomas á Kempis uit Zwolle: “Een belangrijk onderdeel van het muzikantenleven is het concours. Tijdens concoursen krijg je de gelegenheid om te laten horen wat je waard bent en wat je kunt bereiken als je maar lang genoeg oefent. (Er zijn altijd orkesten die het beter doen). Op een concours wordt gestreden om punten. Een jury, samengesteld uit kopstukken uit de Nederlandse hafabra-wereld, kent op verschillende onderdelen een puntenwaardering toe aan het orkest. Het totaal aantal punten bepaalt of je een eerste, tweede dan wel derde prijs hebt. In principe kan ieder orkest met een eerste prijs naar huis. Als je minder dan een derde prijs haalt dan is hoongelag je deel.”

Citaat uit de “Oud Utrechter”: “een concours was een echte wedstrijd. Bij zo’n wedstrijd kwamen 15-20 clubs bij elkaar en gaf een professionele jury elk corps punten. De winnaar was het corps met het hoogste aantal punten. Ons Genoegen, uit Zuilen, organiseerde op het eerste terrein van Elinkwijk aan de Daalseweg ook zo’n festijn. Naast het concert waren er ook wedstrijden voor de beste tamboers en tamboer-maître en was er voor het corps de marswedstrijd. Het was, wat je noemen kunt, het hoogtepunt. Voetballers zouden het een topwedstrijd noemen.”


S.V.A.Medailles

Kransen of medailles werden bekostigd door de organiserende vereniging maar werden ook vaak aangeboden door bevriende verenigingen en middenstanders als het een jubileum betrof. Zo konden de kosten voor de organiserende vereniging gedrukt worden.

Waarom een datering van 1939 van onderstaande groepsfoto: hiernaast een detail daarvan. Op de eerste rij helemaal rechts staat mijn (blonde)zus Giena. Geboren op 27 maart 1932. Ze zal op de foto zo’n 7 jaar oud zijn. Goed gekapt was te danken aan onze overbuurvrouw. Die had namelijk een kapperszaak op de hoek van de Geraniumstraat -Zonnebloemstraat! Maar dat even terzijde! Direct linksboven Giena DE Annie waar ik het hiervoor, die met de grote trom, over had. Nu ziet zij er totaal anders uit in haar gezicht en meer krullig haar. Maar bedenk dat het pas 1939 is! De laatste linksboven zonder pet; Wim Klein die later met Annie Aalders zou gaan trouwen. Rechtsboven Rieki Burghart, de latere vrouw van Teunis Dikken.
Giena vertelde dat toen S.V.A. een bezoek bracht aan de militairen, die gelegerd waren in Oldebroek, er een militair was die niet kon geloven dat zo’n jong meisje zo goed kon spelen en daagde haar uit. Toen Giena uitgespeeld was kreeg zij een aantal chocoladerepen toegestopt! Dit moet zich afgespeeld hebben vlak voor de mobilisatie. Onderstaande foto zal van voor aug. 1939 zijn want anders had mijn vader er niet op kunnen staan. Allemaal zwarte petten! En je moet het weten als je de vergroting van deze foto ziet dat de vrouw helemaal rechts, onderin haar rok een blauwe bies heeft zoals ook te zien is op de afbeelding van de meisjesgroep die in 1941 in Amsterdam is genomen

korps S.V.A.


Waar deze foto genomen is? Waarschijnlijk in het gebouw “Opwaarts” in de Zonnebloemstraat 39? Daar werd ook regelmatig geoefend en het was tevens de thuishaven voor de operetteafdeling van de Speeltuinvereniging Assendorp. Achter de medaillekast staat een jongetje met bril. Dat is Henk Ellen. Ook de drieling Van Munster moeten er op staan en dat waren nichtjes van de fam. Klein. Door deze groepsfoto uit te vergroten kwam ik er achter dat het medaillekastje van S.V.A. was.
Ik vergeleek de contouren van de medailles in het kastje met de medailles die ik van mijn moeder ontvangen had. Ik kon de inhoud van de medaillekast reconstrueren!


medaillekast S.V.A.medaillekast S.V.A.

De rechtse beker in het kastje daarvan ontbreekt elk spoor!
De beker die links in het kastje staat is wel in mijn bezit. De gravering: CONCERT N.C. “OG.”1E Pr. 3e Afd. Zuilen 1937.


De reconstructie en de gegevens op de medailles en lauwerkransen: van linksboven naar rechts en dan weer links beginnen.


Medaille: Mondharmonica wedstrijd 2E PR. MARSCH AANG. DOOR Z.P.S.V. 4cm zilver (Gewonnen in Zwolle 5 juni 1933)
Medaille: Mondharmonica wedstrijd 1E Prijs M.W. Westenholte 1935 4cm verguld zilveren.
Medaille: AANGEBODEN DOOR DE NEDERLANDSCH SPOORWEGEN CONC. “TUBANTIA” 1926-1936 V.D. VERST KOMENDE VEREEN. 5cm verguld zilveren?
Krans:1e PR. 3e AFD. C Conc. H. DE GR. 10-6-’35
Medaille: Mondharmonica wedstrijd 2e Pr. 4e Afd. aang. Door 1e Zw Acc. Ver. KUNST EN VERMAAK. 4cm zilver (Gewonnen in Zwolle 5 juni 1933)
Medaille: Mondharmonica wedstrijd Meubelmagazijn C.J. van Keckhoven 30-5-’35 2e Prijs 4e Afd. Westenholte 4cm waarschijnlijk zilver
Palmtak: Marschwed: NC”0G” 1e prijs Zuilen 1937
Palmtak: 2e prijs 4e afd conc. “TUBANTIA” 1926-’36
Medaille: CONC.H. DE GR. 1e PR. 3e AFD.M 10-6-’35 9.5cm x 8cm verzilverd? koper mooie medaille
Medaille: AANGEB-DOOR KL-WIJKER A’DAM CONC. “TUBANTIA” 1926-’36 2e PRIJS 2e AFD. CONCERT 12.5cm x 7.5cm vernikkeling koper
Medaille: Herinnering Zomerfeest “Het Noorden” 1933 4cm verbronst koper
Palmtak: C.C.EXCELSIOR 1E PR. M. 1e AFD. 1938
Medaille: (Rechthoekig) CONC. ‘TUBANTIA’ 1926-’36 2E PRIJS MARSCH 6 x 4.5cm vernikkeling op rood koper
Medaille: C.C. “EXCELSIOR” TAMB. W. 1e AFD. 1e PR. 1938 4cm verguld zilver
Medaille: (Rechthoekig) CONC. ‘TUBANTIA’ 1926-’36 2E PRIJS MARSCH 6 x 4.5cm vernikkeling op rood koper
Palmtak: 1e PR. M 2e Afd. C.C. EXCELSIOR 1938 V.D. DON.
Medaille: Marschwed. N.C. O.G 2e PR. ZUILEN 1937 4cm geel koper/brons?
Medaille: (Rechthoekig) CONC. ‘TUBANTIA’ 1926-’36 2E PRIJS MARSCH 6 x 4.5cm vernikkeling op rood koper
Palmtak: N.C. “O.G.” concert 3e pr. 4e Afd Zuilen 1937
Krans: C.C. EXCELSIOR 1e PR. C. 2e AFD. 1938
Medaille: CONC.”TUBANTIA” 1926-1936 3e prijs 3e afd. concert 6 x 5cm. Blik rood koper
Krans: VOORWAARTS MUZ. VER. ZWOLLE. C.C. EXCELSIOR 1e PR. C. 1e Afd. 1938
Palmtak: Marschwed: NC”0G” 1e prijs Zuilen 1937

medailles S.V.A.Bij de prijzen zijn er verschillende die gewonnen zijn in Zuilen. In het begin heb ik een citaat vermeld uit het artikel van Jan van Lunteren. Hij schrijft dat er een vereniging was in Zuilen met de naam “Ons Genoegen”. Ik neem aan dat bij die vereniging een concours gehouden is waarvan in de bovenstaande vermelde prijzen er een paar bij zitten.

Het kastje was vol maar er waren nog meer medailles en kransen in de kartonnen doos die ik van mijn moeder kreeg. Die moeten dan van NA die tijd zijn. Deze heb ik ook bij elkaar gehouden en aangevuld met de persoonlijke medailles die Herman van S.V.A. en van Excelsior heeft gekregen.


De tweede collage ziet u hiernaast.


Volgens de medaillegegevens van de maître van Excelsior, Harm Dijkslag, moet Excelsior ook in Raalte zijn geweest. In de gegevens over Excelsior en van mijn vader heb ik al aangegeven dat er in de periode eind 1936-1937 iets aan de hand geweest moet zijn met het dirigentschap van die vereniging. Als mijn vader als dirigent toen al met Excelsior naar concoursen ging en dat tevens deed met S.V.A. heeft hij een dubbele pet opgehad.

De bovenste 5 medailles en de palmtak in het midden werden gewonnen in Raalte.

Medaille:MONDHARMONICA WEDSTRIJD GROOT NATIONAAL CONCOURS GEHOUDEN TE RAALTE 2E PRIJS 2E AFD. 4cm waarschijnlijk zilver
Medaille:MONDHARMONICA WEDSTRIJD GROOT NATIONAAL CONCOURS GEHOUDEN TE RAALTE 2E PRIJS 1E AFD. 4cm waarschijnlijk zilver
Medaille:MONDHARMONICA WEDSTRIJD GROOT NATIONAAL CONCOURS GEHOUDEN TE RAALTE 1E PRIJS 1E AFD. 4cm Waarschijnlijk zilver
Medaille:MONDHARMONICA WEDSTRIJD GROOT NATIONAAL CONCOURS GEHOUDEN TE RAALTE 2E PRIJS 1E AFD. 3cm zilver verguld.
Medaille:MONDHARMONICA WEDSTRIJD GROOT NATIONAAL CONCOURS GEHOUDEN TE RAALTE 3E PRIJS 2E AFD. 4cm brons?
Palmtak:2e PR. AFD. UITM. CONCOURS RAALTE zilver?


korps S.V.A.

1938-1939. Een foto die gemaakt is op de Veemarkt in de wijk Kamperpoort in Zwolle. S.V.A. vertrekt voor een optocht met achter hun waarschijnlijk een wandel of gymnastiekvereniging. Voorop een tamboer (hoeveel is niet bekend) met daarachter in het donkere pak Herman Dikken. Dat blonde meisje vooraan is Giena Dikken. Nu loopt ze nog met een mondorgel. De lange concerttamboer is Jaap? Braber.
Op de achtergrond de Veemarkthallen en het slachthuis. Naast de groep een man in uniform. Het lijkt mij niet dat het een politieagent is maar een militair. De vriend van Herman? (Zie in Levensverhaal gegevens over Jubal in ’t Loo)


Op de gevel links van het café de mooie reclame voor ”v. Vollenhovens Bieren”! Van Vollenhoven's Bierbrouwerij N.V. werd opgericht op 14 juli 1733 en verwierf in snel tempo een groot marktaandeel. Het bedrijf was rond 1900 de grootste brouwerij van Amsterdam. Zelfs groter dan Heineken en Amstel! De firma werd in 1941 overgenomen door Heineken en Amstel. Na 223 jaar werd in 1956 de productie gestopt. De ondergang van het bedrijf in de jaren vijftig is waarschijnlijk het gevolg van de wet van de remmende voorsprong: de brouwerij was zo succesvol dat de noodzaak van vernieuwing niet werd onderkend. Na de Tweede Wereldoorlog kwijnde het weg. In 1956 werd het voorgoed gesloten.

De rest van de medailles en het verhaal van Amsterdam in 1941

Omdat het bestuur van Excelsior besloten had om de vereniging in de “slaapstand” te zetten, en omdat vele leden het met die beslissing niet eens waren, werd besloten om gezamenlijk onder de vlag van S.V.A. deel te nemen aan een concours in Amsterdam. Ze waren daar dus op volle sterkte. En op volle sterkte betekende niet altijd dat iedereen de muziek kon spelen maar om de groep zo groot mogelijk te laten zijn mocht je wel meelopen. Als er een nummer gespeeld werd dat je kende speelde je mee maar als je het nummer niet kende hield je de mondorgel voor de mond zodat het leek of je speelde! Daar bezondigde iedere vereniging zich aan bemerkte ik toen ik met oud-leden sprak! Alleen als juryleden tussen de groep in gingen lopen om mee te luisteren kon je door de mand vallen!
In Amsterdam werd deelgenomen met de senioren en junioren. Met de trein, en volgens oud-leden ook met 1 of 2 bussen!, werd de reis naar Amsterdam gemaakt.


marswedstrijdTijdens de marswedstrijd: als vaandeldrager Teunis Dikken. Rechts van hem naast de groep; Herman Dikken en linksvooraan, met de bekkens, opa Derk Dikken! Als tamboer-maître de pas 12-13-jarige Martin Driesen die op het Meidoornplein woonde.


Martin is later nog opgeleid als tamboerinstructeur. In Amsterdam koos mijn vader er voor om hem voor het seniorkorps te gebruiken omdat het zo parmantig stond en misschien de jury kon beïnvloeden. Daarom werd (lange)Jaap Braber nog snel klaargestoomd om als tamboer-maître voor de jeugdgroepen te laten lopen.
Zoals u kunt zien op de verschillende afbeeldingen moesten mijn vader en oom Teunis van kleren wisselen om mee te kunnen doen met het concert en de marswedstrijd. Mijn vader had dan zijn donkere pak aan. Na de oorlog heeft hij dat, op een enkele keer na, niet meer gedaan omdat een uniform teveel herinneringen aan de oorlog op riep.

In Amsterdam werd maar liefst, volgens een aantal oud-leden en ook door mijn zus Giena, 8x een 1ste prijs gewonnen. Op de groepsfoto (verderop) kunt u zien dat een aantal muzikanten op de pet een papier hadden zitten. Daar stond op “1e prijs” en die papiertjes kon je voor een dubbeltje kopen. Dat avonds een aantal leden van het korps te diep in het glaasje hadden gekeken is bij de oud-leden nog goed in de herinnering!
Dat er veel belangstelling was is te zien op de foto waar S.V.A. tijdens de mars aan het musiceren is. Mensen staan zelfs bovenop de flat!


marswedstrijdZelfs de jongste leden waren in Amsterdam niet te kloppen was het verhaal van de toen 9-jarige Giena Dikken; 2e van links. Nu is Giena tamboer.
Veel leden van de verenigingen konden meerdere instrumenten bespelen. Dat is ook te zien in het filmpje van 1939. Alleen de concerttamboer moest natuurlijk voor begeleiding van de mondorgels zorgen. De andere trommelaars konden dan hun mondorgel bespelen!
Rechts naast Giena loopt Annie Aalders, waarvan je nog net de rok kunt zien, ook als tamboer. Annie woonde later in de Geraniumstraat toen zij getrouwd was met Wim Klein. Er was nog een tweede Annie Klein lid van S.V.A.! Die woonde in de Blokstraat en samen met haar man werden zij vrienden van mijn ouders.
Op de foto, die genomen is tijdens de marswedstrijd met tamboermuziek voor junioren, heeft oom Teunis als tamboerinstructeur de leiding en werd een 1e prijs behaald. Links op de foto Martin Driesen als tamboer en als tamboer-maître nu Jaap Braber.


Volgens Manny Dijkslag heeft zij in 1941 ook deelgenomen aan het concours in Amsterdam. Ze hadden toen veel plezier na het winnen van drie 1e prijzen! Nml. voor het korps, de tamboer-maître en voor de tamboers. De jonge meiden gingen toen de stad in en kwamen op een kruising waar ze wilden oversteken maar dat het verkeer er (toen al!) zo druk was dat een agent het verkeer stond te regelen. Terwijl ze stonden te wachten begonnen ze het lied te zingen van: “Agent mag ik overvaren ja of nee, etc etc.”. De agent kon toen zijn lachen niet bedwingen en liet ze naar de overzijde gaan.

De medailles, palmtakken en kransen die in de doos zaten moeten van S.V.A. zijn gezien de verschillende verhalen maar nog duidelijker; ze staan met de S.V.A.-vlag op de foto’s!
In de 2e collage:de twee palmtakken en grote medailles aan de zijkanten plus de twee kransen zijn door S.V.A. gewonnen in Amsterdam. De twee ontbrekende 1e prijzen zijn waarschijnlijk door Teunis Dikken meegenomen omdat hij toen met de jeugd die prijzen gewonnen had?
In het krantenartikel van 21 juli 1941 is nog vermeld: “8 eerste prijzen viel de vereniging dus ten deel en misschien zou hier nog een prijsje bijgekomen zijn, als door het vroege vertrek van de trein niet van het spelen in de Ereafdeling moest worden afgezien. De stemming was natuurlijk gedurende de treinreis opperbest, maar haar hoogtepunt bereikte zij in het speeltuingebouwtje toen de directeur door de voorzitter van de S.V.A. met een mooie bloemenmand gehuldigd werd.”

De door S.V.A. in 1941 gewonnen prijzen:

Medaille:1e Prijs M Conc. W.13: 20.7.’41 10 x 6cm blik
Medaille:1e Prijs M 1e Afd. Conc. W.K. 13: 20.7.’41 10 x 6cm blik
Palmtak:CONC. W.K. 1e Prijs T 1e Afd. 13: 20-7-41
Palmtak:CONC. W.K. 1e Prijs T Afd. A. 13: 20-7-41
Krans:CONC. W.K. 1e Prijs 1e Afd. 13: 20-7-41
Krans:CONC. W.K. 1e Prijs Afd. Uitm. 13: 2


korps S.V.A.

Op de foto een gedeelte van de muzikanten die in 1941 in Amsterdam waren. Herman in het midden. Links van hem in de zelfde rij zijn broer Cobus. Broer Teunis, met schuine band, staande 3e van rechts. Naast hem, 4e van rechts, Hermans zwager Egbert Koopman die in 1944 in Duitsland omkwam. Bij het vaandel staat de zus van Annie Aalders;Willy (geb. 1925)


Ik vroeg mijn zus waarom er zo weinig jeugd maar ook waarom mijn opa niet op deze foto te zien was. Ze wist zich dat niet meer zo goed te herinneren maar ze dacht dat zij (de jeugd?) eerder terug naar Zwolle waren gegaan met een bus!

Verder nog in de 2e collage (zes afbeeldingen hierboven) de persoonlijke medailles etc. van Herman Dikken: EXCELSIOR
Een drietal geëmailleerde speldjes waarvan 1 nog het mechanisme heeft om de speld op een stropdas vast te maken. Te lezen is: Z.M.V. Excelsior.
Bovenstuk van een beker 25 jaar Trouw Lid A.(!!!) DIKKEN
Dan een geëmailleerde speld met de opdruk “STICHT.NED.BOND.V.ACC.VER.” De tekst is rondom aaneengesloten.
Medaille met geel-wit lintje: Aangeb. d.d. Donateurs v. Excelsior Conc. 5-6-’33 2.5cm zilver
Medaille met blauw lintje Jubileum?:1928-1938 “EXCELSIOR” 3cm zilver
De kleine medaille. Voorzijde een mondorgel en op de achterzijde “Dir. S.V.A. 1932-1937 2.5. cm Vergulden zilveren
Waarschijnlijk werd deze door Herman na het uitreiken gedragen en was daarom niet in de medaillekast te zien.

Ik heb nog even gekeken in welke jaren S.V.A. in een bepaalde klasse op de concoursen uit kwam maar waarschijnlijk waren concerten en marswedstrijden gescheiden in afdelingen? Ik kom tot:
1935 3e afd.
1935 4e afd.
1936 2e afd. (concert) maar ook 4e afd.
1937 4e afd Concert
1938 1e afd. en de 2e afd en opnieuw de 1e afd.
1941 1e afd.

Het medaillekastje heeft altijd in het Speeltuingebouwtje aan de Geraniumstraat gehangen. Waarschijnlijk heeft mijn vader, toen S.V.A. opgeheven werd, het kastje naar huis meegenomen. Daarom is het bij ons thuis op de slaapkamer terecht gekomen. De medailles zullen er uit gehaald zijn en in de doos gedaan zijn die ik later van mijn moeder kreeg. Ze blijkt aan mijn broers en zus gevraagd te hebben of zij er interesse voor hadden maar niemand toonde belangstelling.
Alle foto’s van S.V.A. die mij bekend zijn heb ik in de teksten verwerkt. Komt u in een familiealbum nog iets van S.V.A tegen, weet u iets of heeft u nog voorwerpen dat er mee te maken hebben, dan zou ik dat graag weten!


vorigevolgende